Kuzey Kutbu'nda dev hava kalkanı çöktü

Kuzey Kutbu üzerinde dondurucu havanın hapsolmasını sağlayan devasa hava dolaşımı kutup girdabının, kayıt tarihinin en erken döneminde bozulmaya başladığı tespit edildi.

Normal şartlarda sonbahar aylarında güçlenerek ocak civarında en yüksek seviyesine ulaşan kutup girdabı, atmosferin üst katmanlarında batıdan doğuya doğru esen rüzgarlarla soğuk havayı kutup dairesinde tutuyor.

Söz konusu dolaşımın kışın ikinci yarısında, çoğunlukla ocak ile mart ayları arasında zayıflaması sonucu dondurucu soğuklar Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya kıtalarına iniyor.

Meteoroloji uzmanları, cuma günü yaptıkları değerlendirmede, yüksek seviyedeki belirsizliklere rağmen bu kış döngüsünün kasım ayı başında zayıflamaya başladığını ve Kuzey Yarımküre genelinde erken soğuk hava dalgası riskini artırdığını duyurdu.

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) Başuzmanları Tim Stockdale ve Frederic Vitart, konuya ilişkin AFP ajansına yaptıkları açıklamada, “Bildiğimiz kadarıyla bu, bugüne kadar gözlemlenen en erken stratosferik girdap bozulmasıdır” ifadesini kullandı.

Fransa’nın ulusal meteoroloji servisi Meteo-France ise yaşanan durumu “eşi benzeri görülmemiş bir olay” şeklinde nitelendirdi.

ATMOSFERİK DALGALARI KUTUP RÜZGARLARINI TERSİNE ÇEVİRİYOR

Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden (MIT) iklim bilimci Judah Cohen, girdabın atmosferin alt katmanından gelen etkilerle bozulduğunu açıkladı.

Atmosferin alt tabakası olan troposferde oluşan ve Rossby dalgaları olarak adlandırılan büyük atmosferik dalgaların yukarı doğru yönelebildiğini belirten Cohen, kutup stratosferine ulaşan güçlü bir dalganın “ani stratosferik ısınma” sürecini tetiklediğini kaydetti.

Bu ısınmanın kutup girdabının batıdan doğuya esen rüzgarlarını zayıflattığını ve hatta yönünü tersine çevirdiğini ifade eden Cohen, bu sürecin girdabı parçalayarak güneye doğru dağıtabildiğini aktardı.

Cohen, bu mekanizmanın sonuçlarına ilişkin, “Bu, Kuzey Yarımküre’de nüfusun en yoğun olduğu enlemlerde, ABD, Avrupa ve Doğu Asya genelinde soğuk hava dalgası ihtimalini ciddi şekilde artırıyor” değerlendirmesinde bulundu.

ECMWF modellemelerini görselleştiren polarvortex.earth veri tablosu, batı yönlü rüzgarların tamamen doğuya dönmesiyle girdabın 20 Kasım tarihine kadar bütünüyle dağılacağını gösteriyor.

Kayıtların tutulmaya başlandığı 1950’li yıllardan bu yana kasım ayında ani stratosferik ısınmanın yalnızca 1958, 1968 ve 2025 yıllarında olmak üzere üç kez yaşandığı ve bu olayların tamamının 28 Kasım tarihinde gerçekleştiği görülüyor.

KUTUP BOZULMASINDA PASİFİK VE İSKANDİNAVYA ETKİSİ

İngiltere Meteoroloji Ofisi (Met Office) Sözcüsü Grahame Madge, bu erken hareketliliğe ilişkin, “Bu çok erken bir tarih ve söz konusu erken gelişme muhtemelen Pasifik’teki El Nino olayının büyüklüğüyle tetikleniyor” dedi.

Ekvatoral Pasifik’te deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla oluşan ve atmosferde dalgalanma etkileri yaratan El Nino’nun bu yıl olağanüstü güçlü olduğu, bu durumun Rossby dalgalarını büyütebileceği kaydediliyor.

Stockdale ve Vitart, bozulmanın neden bu kadar erken başladığını tam olarak bilmediklerini belirtirken, El Nino’nun bu ihtimali artıran bir faktör olabileceği görüşüne katıldı.

Gelişmeye daha ihtiyatlı yaklaşan Cohen ise mevcut bozulmanın, genellikle La Nina yıllarında görülen, İskandinavya ve Rusya’nın kuzeybatısı üzerindeki rekor kıran yüksek basınç sistemiyle daha bağlantılı göründüğünü ifade etti.

DONDURUCU SOĞUKLARIN ŞİDDETİ BELİRSİZLİĞİNİ KORUYOR

Yaşanabilecek soğuk hava dalgalarının ne kadar sert geçeceği henüz netlik kazanmadı.

Gelişmeyi “istisnai” olarak nitelendiren ancak “tam anlamıyla endişe verici olmadığını” belirten Madge, bozulmanın çok erken gerçekleşmesi nedeniyle Sibirya veya Kuzey Kutbu gibi bölgelerdeki hava sıcaklıklarının henüz ilerleyen kış aylarındaki kadar soğumadığını, bunun da soğuk hava dalgalarının şiddetini azaltabileceğini dile getirdi.

Daha ılıman kış koşulları yaratma eğilimi taşıyan El Nino’nun da bu etkileri dengeleyebileceği öngörülüyor.

Cohen, El Nino’nun süreci yumuşatabileceğini veya değiştirebileceğini kaydederken, bunun henüz kesinleşmediğini bildirdi.